Η Άννα Φιλοσόφοβα, η Μαρία Τρουμπνίκοβα και η Νατζέζντα Στασόβα  πρωτοστάτησαν σχεδόν για μισό αιώνα στην μόρφωση και την ένταξη των γυναικών στην εργασία, θεωρώντας ότι αυτά είναι τα πρώτα βήματα για την χειραφέτησή τους.

Στο τέλος της δεκαετίας 1850 ίδρυσαν εταιρεία για την παροχή φθηνών διαμερισμάτων και άλλων διευκολύνσεων για τους άπορους της Πετρούπολης, την οποία έθεσαν υπό την αιγίδα του Μεγάλου Δούκα Μιχαήλ, αδελφού του τσάρου.

Η εταιρεία παρείχε άνετη και φθηνή στέγαση σε 400 ενήλικες και 140 παιδιά, λειτουργούσε σχολείο, νηπιακό σταθμό, τραπεζαρία για τα μέλη της, εργαστήριο ραπτικής, επαγγελματική-τεχνική σχολή, καταφύγια για σπουδάζουσες γυναίκες και ηλικιωμένους.

Την ίδια περίοδο ίδρυσαν διάφορους συνεταιρισμούς γυναικών για υποστηρίξουν τις γυναίκες να βγουν στην αγορά εργασίας. Το 1863 ίδρυσαν γυναικείο εκδοτικό συνεταιρισμό με σκοπό να παρέχει ενδιαφέρουσα εργασία, αντίστοιχη με τις πνευματικές τους ικανότητες σε μορφωμένες γυναίκες στους τομείς της συγγραφής, επιμέλειας εκδόσεων, μετάφρασης, βιβλιοδεσίας κ.α.

Την δεκαετία του 1870 ίδρυσαν την Σχολή μαθημάτων Μπεστούζεφ, η οποία αποτέλεσε το πρώτο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα για γυναίκες, στο οποίο δίδασκαν σημαντικοί επιστήμονες της εποχής (Μεντελέγιεφ), συγγραφείς (Άννιενσκι) και συνθέτες (Γκλίνκα, Μποροντίν) κ.α. Η φοίτηση ήταν 4ετής με τρεις κατευθύνσεις σπουδών :μαθητικά-φυσική, φιλολογία-ιστορία και νομική. Το 1918 τα Σεμινάρια Μπεστούζωφ ενσωματώθηκαν στο Πανεπιστήμιο της Πετρούπολης.

Ένα πολύ ξεχωριστό κομμάτι της ιστορίας του  ρωσικού λαού είναι η εξέγερση των Δεκεμβριστών και η ιστορία των γυναικών τους που την συνοδεύει.

Η εξέγερση οργανώθηκε από μια ομάδα ευγενών, πολλοί από τους οποίους ήταν αξιωματικοί της αυτοκρατορικής φρουράς στην Πετρού-πολη το 1825. Χρησιμοποιώντας την δύναμη της αυτοκρατορικής φρουράς συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Σενάτσκαγια και διατύπωσαν τα αιτήματά τους που ήταν : η υιοθέτηση συντάγματος και ο περιορισμός της απόλυτης εξουσίας του τσάρου και η κατάργηση της δουλοπαροικίας.

Δυστυχώς όμως, εξαιτίας της μη επαρκούς προετοιμασίας, η εξέγερση δεν υποστηρίχθηκε ούτε από άλλα τμήματα του στρατού, ούτε από τον λαό, με αποτέλεσμα να καταπνιγεί γρήγορα. Παρά ταύτα, η πολιτική και κοινωνική απήχησή της εξέγερσης στον λαό ήταν τεράστια και στάθηκε πρόδρομος μετέπειτα κοινωνικών διεκδικήσεων. Εκτός από τους 5 πρωτεργάτες της εξέγερσης που απαγχονίστηκαν, τους υπόλοιπους, αρκετές εκατοντάδες, τους εξόρισαν στην Σιβηρία. Ανάμεσα τους αρκετοί ήταν οι ευγενείς, 120 μέλη της υψηλής κοινωνίας της Πετρούπολης.

Μεταξύ αυτών 24 ήταν παντρεμένοι. Με απόφαση του Ανώτατου Ποινικού Δικαστηρίου και με την έγκριση της εκκλησίας, οι σύζυγοι των Δεκεμβριστών απελευθερώθηκαν από τις υποχρεώσεις γάμου, κράτησαν την περιουσία τους, που διαφορετικά θα δημευόταν. Μόνο 11 γυναίκες επέλεξαν να ακολουθήσουν τους αγαπημένους τους στη Σιβηρία. Τα ονόματά τους δείχνουν ότι κατάγονταν από ισχυρές ή πολύ παλιές οικογένειες ευγενών.

Πρασκόβια Άνιενκοβα, Μαρία Βολκόνσκαγια, Αλεξάνδρα Νταβίντοβα, Αλεξάντρα Εντάλτσεβα, Καμίλα Ιβάσεβα, Αλεξάντρα Μουραβιόβα, Ελιζαβέτα Ναρίσκινα, Άννα Ρόζεν, Γιεκατερίνα Τρουμπετσκάγια Νατάλια Φονβίζινα, Μαρία Γιουσνέβσκαγια.

Γυναίκες διαφορετικές μεταξύ τους είτε σε ηλικία, κοινωνική θέση, χαρακτήρα, μορφωτικό επίπεδο, αλλά είχαν ένα κοινό : έγιναν φωτεινό παράδειγμα και εκεί που βρέθηκαν. Όχι μόνον επιβίωσαν, στήριξαν την οικογένειά τους, έμαθαν να ζουν σε σκληρές συνθήκες, αλλά εντάχθηκαν στην τοπική κοινωνία και αφιέρωσαν την ζωή τους στα κοινά. Άλλες ασχολήθηκαν με λογοτεχνικές εργασίες, άλλες κατέγραψαν τον φυσικό πλούτο της Σιβηρίας και άλλες ασχολήθηκαν με την μόρφωση των ντόπιων διδάσκοντας τους γραμματική, μαθηματικά, φυσική, ξένες γλώσσες και χειροτεχνία ή παρείχαν ιατρική φροντίδα.

Καθεμιά από τις γυναίκες αυτές έχει την δικιά της ιστορία. Δεν επέδειξαν μόνον αγάπη και αφοσίωση στην οικογένειά τους, αλλά και γενναιοφροσύνη, τόλμη και δύναμη. Απέδειξαν ότι διέθεταν υψηλό αίσθημα κοινωνικής προσφοράς και βαθιά πίστη στα ιδανικά της ελευθερίας και της μόρφωσης.

Γι΄ αυτό οι «γυναίκες των Δεκεμβριστών» δίκαια, και ανεξάρτητα από τους συζύγους τους, έχουν κερδίσει μια ιδιαίτερη θέση στην ρωσική ιστορία και αποτελούν παράδειγμα γυναικών που διεκδίκησαν με θάρρος τα ιδανικά τους και επηρέασαν την κοινωνία γύρω τους.

Η ζωή του

Ο Μπορίς καταγόταν από ευγενική γενιά και ξεκίνησε την καριέρα του ως έφηβος στην Αυλή του Ιβάν Δ’ του Τρομερού.

Το 1571 εντάχθηκε στους Οπρίτσνικους, μια αδίστακτη παραστρα-τιωτική ομάδα που συγκρότησε ο ίδιος ο Ιβάν για να εξολοθρεύσει τους βογιάρους που αντιδρούσαν στο συγκεντρωτισμό του. Την ίδια χρονιά παντρεύτηκε την Μαρία Σκουράτοβα, κόρη ενός ηγέτη των Οπρίτσνικων, ισχυροποιώντας τη θέση του κοντά στο θρόνο. Σύντομα ο Ιβάν ανέπτυξε στενή σχέση με τον Γκοντουνόφ, πράγμα που αποδείχθηκε από την επιλογή της αδελφής του Μπόρις, Ιρίνας, ως συζύγου του γιου του και  διαδόχου Φιόντορ το 1580, καθώς και την απονομή στον ίδιο του αξιώματος του «βογιάρου».

Λίγες πριν πεθάνει ο Ιβάν ο Τρομερός κάλεσε τους πέντε πλέον έμπιστους βογιάρους (μεταξύ των οποίων και τον Γκοντουνόφ) και τους ανέθεσε να σταθούν δίπλα στον διανοητικά καθυστερημένο Φιόντορ που αναλάμβανε τις τύχες του βασιλείου. Με την ενθρόνιση του Φιόντορ, ο Γκοντουνόφ έλαβε τιμές και πλούτη, ως μέλος της πενταμελούς επιτροπής αντιβασιλείας.
Η ανέλιξη του Μπορίς Γκοντουνόφ στη θέση του πραγματικού κυβερνήτη της Ρωσίας ενόχλησε πολλούς βογιάρους. Ο Μπορίς απάντησε με εκτοπίσεις ή «ξύρισμα» (έκπτωση από τα αξιώματα) των διαφωνούντων. ‘Ετσι έγινε παντοδύναμος.

Ο Φιόντορ πέθανε τον Ιανουάριο του 1598 χωρίς να αφήσει διάδοχο. Δημιουργήθηκε έτσι πρόβλημα, αφού ο νέος τσάρος έπρεπε να ορισθεί.

Είναι λογικό πως ο Γκοντουνόφ είχε βλέψεις στο θρόνο, αφού όλες οι κυβερνητικές αρμοδιότητες είχαν συγκεντρωθεί στα χέρια του. Λέγεται μάλιστα ότι είχε φροντίσει από νωρίς να εξασφαλίσει ότι δε θα υπάρξει πιθανότητα να διεκδικήσει τον θρόνο κανείς άλλος, διατάζοντας τη δολοφονία (1591) του δεκαετή Δημητρίου, γιου του Ιβάν του Τρομερού από τον έβδομο γάμο του. Τυπικά ο Δημήτριος δεν ήταν ενταγμένος στη σειρά διαδοχής, αφού ως νόμιμα αναγνωρίζονταν μόνο τα τέκνα των τριών πρώτων γάμων, κανείς όμως δεν ξέρει ποια συμφέροντα θα επενδύονταν επάνω του στην κρίση που θα προέκυπτε με το θάνατο του Φιοντόρ. Πάντως η επιτροπή που εξέτασε τον μικρό Ντμίτρι, υπό τον βογιάρο (και αργότερα τσάρο) Βασίλειο Σούισκι, απεφάνθη ότι ο μικρός πέθανε κατά τη διάρκεια επιληπτικής κρίσης και δε δολοφονήθηκε.

Πέραν της φιλοδοξίας του, η διεκδίκηση του θρόνου αποτελούσε για τον Γκοντουνόφ το μοναδικό τρόπο αυτοπροστασίας!  Ήταν βέβαιο ότι οποιοσδήποτε εκλεγόταν τσάρος, δε θα ανεχόταν την παρουσία ενός τόσο ισχυρού άνδρα στα δημόσια πράγματα. Το μέλλον του σε αυτήν την περίπτωση θα ήταν προδιαγεγραμμένο – δολοφονία το πιθανότερο  ή ισόβιος εγκλεισμός σε μοναστήρι αν ήταν τυχερός. 

Πετυχαίνοντας την μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση ευγενών και εκκλησίας, ο Γκοντουνόφ ενθρονίστηκε ως «Τσάρος Μπορίς Α’ πασών των Ρωσιών».

Παρ’ όλα όμως τα πολιτικά και διοικητικά χαρίσματα και την διορατικότητά του, ο Μπορίς διέθετε ένα ελάττωμα που επισκίαζε τα πάντα: την καχυποψία. Η εμμονή πως όλοι ήταν εν δυνάμει συνω-μότες, έκανε αδύνατη την συνεννόηση ακόμα και με στενούς συνερ-γάτες του. Πολλοί αθώοι υπέφεραν διωγμούς εξαιτίας συγκεχυμέ-νων ή αβάσιμων πληροφοριών που του διοχέτευε ένα μεγάλο προ-σωπικό δίκτυο πληροφοριοδοτών.  Για την συμπεριφορά του αυτή υπάρχει αιτία : Ο Γκοντουνόφ ήταν ο πρώτος τσάρος που δεν ανήκε στην γενιά του Ρούρικ (του γενάρχη της δυναστείας) κι επομένως πολλοί βογιάροι που ανήκαν στην γενιά αυτή, όπως ο Σούισκι, τον επιβουλευόταν. Όλα αυτά ο Μπαρίς τα πλήρωσε λίγο αργότερα, όταν ξεκίνησε η κρίση και πια δεν είχε συμμάχους.

Τις χρονιές 1601-1602 καταστράφηκαν οι σοδειές και οι αγροτικές περιοχές υπέφεραν από πείνα και πανώλη και οι κάτοικοί τους συ-νέρρεαν στη Μόσχα, όπου γινόταν διανομή τροφίμων. Εκμεταλλευόμενοι την ερήμωση της επαρχίας, ληστές και κοζάκοι άρχισαν να λεηλατούν ό,τι είχε απομείνει.

Το 1603 εμφανίσθηκε στην Πολωνία (αιώνιο εχθρό των Ρώσων), κάποιος που υποστήριζε ότι είναι ο Ντμίτρι, ο γιος του Ιβάν του Τρομερού, για τον οποίο έγινε λόγος παραπάνω και δήλωνε ότι θα επιστρέψει για να πάρει πίσω το θρόνο που σφετερίστηκε ο Μπορίς.

Σε ομαλές συνθήκες μια τέτοια δήλωση θα προκαλούσε γέλιο, υπό το κράτος όμως της εξαθλίωσης μεγάλο μέρος των μαζών διείδε στο πρόσωπό του Ντμίτρι την ελπίδα για έξοδο από την κρίση.  Με την υποστήριξη των Πολωνών και την ανοχή τμήματος της ρωσικής αριστοκρατίας που είχε απηυδήσει με την κατάσταση, ο Ψευτο-Ντμίτρι πέρασε τα σύνορα επικεφαλής μικρού στρατού μισθοφόρων, Κοζάκων και Ρώσων εξόριστων, ο οποίος στην πορεία γιγαντώθηκε στρατολογώντας κάθε μορφής απελπισμένους από τα μέρη που περνούσε.

Η κατάσταση είχε πια εκτραχυνθεί και ο Μπορίς Γκοντουνόφ ήταν παντελώς μόνος. Τα δύο τελευταία χρόνια της βασιλείας του αναλώ-θηκε στην απόπειρα διαχείρισης μιας πραγματικότητας που απλά ήταν αδύνατο να ελεγχθεί. Τελικά βρήκε το θάνατο από εγκεφαλικό επεισόδιο στις 23 Απριλίου 1605. Τον διαδέχθηκε ο δεκαεξάχρονος γιος του Φιόντορ, αλλά η βασιλεία του διήρκεσε μόνο δυόμισι μήνες. Τον Ιούνιο του 1605 με εντολή του Ψευτο-Ντμίτρι που ήταν έτοιμος να μπει στη Μόσχα, συνελήφθη από βογιάρους και δολοφονήθηκε μαζί με τη μητέρα του. Η κόρη του Μπορίς, η Ξένια, έγινε μοναχή και πέθανε αργότερα από φυσικά αίτια. Στον θρόνο ανέβηκε για λίγο ο ψευτο-Ντμίτρι και έναν χρόνο αργότερα ο βογιάρος Βασίλι Σούισκι.

Ιστορική αποτίμηση
Επιχειρώντας μια γενική αποτίμηση, η διακυβέρνησή του Μπορίς Γκοντουνόφ χαρακτηρίσθηκε από σημαντικές πολιτικές αποφάσεις, εξωστρέφεια και πολιτική διορατικότητα.

Αντιλαμβανόμενος το βαθμό καθυστέρησης της χώρας του σε σύγκριση με τη Δύση, υλοποίησε σημαντικές εκπαιδευτικές μεταρ-ρυθμίσεις. Ήταν ο πρώτος τσάρος που μετακάλεσε δυτικούς καθη-γητές να διδάξουν στη Ρωσία και ενθάρρυνε Ρώσους νέους να σπουδάσουν σε δυτικά πανεπιστήμια. Συνέχισε επίσης τις προσπά-θειες για ενδυνάμωση των εμπορικών δεσμών με άλλες χώρες. Καλλιέργησε φιλικές σχέσεις με την παραδοσιακή αντίπαλο Σουηδία και προσπάθησε (έστω και ανεπιτυχώς) να αποκτήσει έξοδο στην Βαλτική με ειρηνικά μέσα.

Αντιμέτωπος με τα τεράστια οικονομικά προβλήματα που σώρευσε η διακυβέρνηση του Ιβάν, προέβη σε αγροτική μεταρρύθμιση με σκοπό να αναζωογονήσει την αγροτική παραγωγή, τελικά όμως τα μέτρα οδήγησαν στην εγκαθίδρυση πιο σκληρής δουλοπαροικίας.

Επίσης κάλεσε Άγγλους εμπόρους να αναπτύξουν δραστηριότητα στη Ρωσία, απαλλάσσοντάς τους από δασμούς. Αναβάθμισε την Αρχιεπισκοπή Μόσχας σε Πατριαρχείο, μια κίνηση με μεγάλη πολι-τική σημασία, αφού το νέο πατριαρχείο ήταν «ελεύθερο» εν αντιθέσει με τα υπόλοιπα που βρίσκονταν υπό την κατοχή των Οθωμανών. Σταθεροποίησε το ρωσικό έλεγχο στα ανατολικά εδάφη, ιδρύοντας μια σειρά φρουρίων και πόλεων για να ελέγξει τις επιδρομές εχθρι-κών φύλων.

Σε διεθνές επίπεδο, ανέκτησε με πόλεμο τις πόλεις της ΒΔ Ρωσίας που είχε απωλέσει ο Ιβάν από τους Σουηδούς μετά την αποτυχημένη εισβολή στην Λιβονία.  Απέναντι στην Υψηλή Πύλη της Κων/πολης ακολούθησε πολιτική λελογισμένου ανταγωνισμού, υποστηρίζοντας τα αντιτουρκικά στοιχεία στο (παραδοσιακά τουρκόφιλο) Χανάτο της Κριμαίας. Ξανάρχισε επίσης την προσπάθεια κατάκτησης της Σιβηρίας, που είχε ατονήσει και έβαλε τις βάσεις για την κατοίκηση των περιοχών πέραν των Ουραλίων.

Η 30η Μαρτίου 2020 σηματοδοτεί την 153η επέτειο της συμφωνίας πώλησης της Αλάσκας από την Ρωσία στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

Η ονομασία Αλάσκα προέρχεται από την γλώσσα των αυτοχθόνων των Aλεούτιων νήσων και σημαίνει «μεγάλη γη».  Οι Αλεούτιες νήσοι σχηματίζουν ένα τόξο που συνδέει την Αλάσκα με τα απέναντι ρωσι-κά παράλια.

Πιστεύεται ότι οι Ρώσοι έφθασαν στην Αλάσκα για πρώτη φορά λίγο μετά το 1600, όταν κυνηγοί θηλαστικών για γούνα διέσχισαν την Σι-βηρία και κατέληξαν στην βορειοαμερικανική ήπειρο.  Οι τακτικές α-ποστολές για γούνες μεταξύ Σιβηρίας και Αλάσκας άρχισαν την δε-καετία του 1730, οπότε άρχισαν να εμφανίζονται ρωσικοί οικισμοί στην Αλάσκα. Σύντομα και η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία  δραστηρι-οποιήθηκε στην περιοχή ελπίζοντας να προσηλυτίσει τους ιθαγενείς στην Ορθοδοξία.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, η Αλάσκα έφερνε έσοδα στο ρωσικό τα-μείο λόγω του εμπορίου γούνας, αλλά μέχρι τα μέσα του αιώνα κατέ-στη σαφές ότι το κόστος διατήρησης και προστασίας αυτού του απο-μακρυσμένου και ευάλωτου από γεωπολιτική άποψη εδάφους θα υ-περέβαινε σημαντικά τα ενδεχόμενα κέρδη.

Οι συζητήσεις στην Ρωσία για την πώληση της Αλάσκας ξεκίνησαν την δεκαετία του 1850 και οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ το 1866, όταν Πρόεδρος ήταν ο Andrew Johnson και τσάρος ο Αλέξανδρος Β΄.

Οι αυτόχθονες έθεσαν θέμα ότι η γη τους δεν ανήκε στους Ρώσους για να δικαιούνται να την πουλήσουν στους Αμερικανούς, αλλά  δεν εισακούστηκαν. Και μέχρι σήμερα η Αλάσκα παραμένει μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Στις 30 Μαρτίου 1867 υπογράφηκε η συμφωνία πώλησης έναντι του ποσού των $ 7,2 εκατ. (11 εκατ. ρούβλια). Λαμβάνοντας υπόψη ότι η έκταση της Αλάσκας είναι 1,5 εκατ. τετρ.χλμ. θα λέγαμε ότι το στρέμ-μα πωλήθηκε για 4 σεντς.

Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι η συμφωνία για την πώληση της Α-λάσκας ήταν αμοιβαία επωφελής. Οι μεν Αμερικανοί ικανοποιούσαν τις γεωπολιτικές τους επιδιώξεις, οι δε Ρώσοι θα μπορούσαν να επι-κεντρωθούν στην ανάπτυξη των περιοχών της ρωσικής άπω ανατο-λής, που πρόσφατα είχαν προσαρτήσει. Πράγματι, μεγάλο τμήμα του ποσού διατέθηκε για την υλοποίηση του υπερσιβηρικού σιδηροδρό-μου.

Εκείνη την εποχή, στην Αμερική τόσοι λίγοι επιθυμούσαν να αποκτή-σουν μια τόσο τεράστια περιοχή ( οι πολέμιοι της απόφασης αποκα-λούσαν την Αλάσκα καταφύγιο για πολικές αρκούδες και αποθήκη πάγων), που η συμφωνία επικυρώθηκε με μόνο μία ψήφο διαφορά.

Ωστόσο, όταν 25 χρόνια μετά, ανακαλύφθηκε ο χρυσός και αργότερα οι άφθονοι ορυκτοί πόροι της Αλάσκας (πετρέλαιο, αέριο) , η συμφω-νία αναγνωρίστηκε ως σημαντικό επίτευγμα του Προέδρου Johnson.

Τα σημάδια του ρωσικού παρελθόντος της Αλάσκας εξακολουθούν να είναι ορατά. Πολλές παράκτιες πόλεις εξακολουθούν να φέρουν ρωσικά ονόματα και υπάρχουν σχεδόν 100 ρωσικές ορθόδοξες εκ-κλησίες που εξακολουθούν να λειτουργούν. Σε ορισμένες περιοχές, όπως η απομονωμένη Ninilchik, διαλέκτος της ρωσικής γλώσσας εξακολουθεί να εντοπίζεται στην ομιλία των γηραιότερων κατοίκων. 

Ο μεγάλος ρώσος φιλόσοφος και βαθύς γνώστης της ρωσικής ψυ-χής, Νικολάι Μπερντιάγιεφ, είχε πει ότι η γεωγραφία της ρωσικής γης σημάδεψε την «γεωγραφία» της ρωσικής ψυχής. Πράγματι, αν η γεωγραφία αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα για την οικονομική, πολιτική, πολιτιστική και ιστορική εξέλιξη ενός λαού, δεν μπορεί παρά να επηρρεάζει και την διαμόρφωση του ψυχισμού του.

Την εποχή των μεγάλων μετακινήσεων των λαών, 5ος-7ος αι. μ.Χ., ένα μέρος των Σλάβων εγκαταστάθηκε στην ανατολή, στην περιοχή που ορίζεται μεταξύ της Βαλτικής θάλασσας, των ποταμών Δούναβη και Δνείπερου και μέχρι βορειοδυτικά του Ευξείνου Πόντου. Σ’αυτήν την γη άρχισε να διαμορφώνεται η παλαιορωσική εθνότητα, στην οποία έχουν τις ρίζες τους οι Ρώσοι, οι Λευκορώσοι και οι Ουκρανοί (ανατολικοί Σλάβοι).

Τι συνετέλεσε στην διαμόρφωση του ρωσικού χαρακτήρα; Σε μεγάλο βαθμό το φυσικό περιβάλλον και το κλίμα.

Οι φυσικές και κλιματολογικές συνθήκες στην Ρωσία ήταν πολύ δύ- σκολες, τραχιές. Σ’ ένα μεγάλο κομμάτι της ρωσικής γης αγροτικές εργασίες μπορούσαν να γίνουν μόνον 5 μήνες τον χρόνο, ενώ στο βόρειο τμήμα της χώρας ο χρόνος αυτός περιοριζόταν στους 3 μήνες μόνον. Πόσο δύσκολο, αν αναλογιστούμε ότι το αντίστοιχο διάστημα στην Ευρώπη ανέρχεται στους 7-9 μήνες τον χρόνο.

Επιπλέον, στην δυτική και βορειοδυτική Ρωσία τα εδάφη δεν είναι εύφορα και οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις είναι πολλές, ενώ οι περιοχές προς την Μαύρη Θάλασσα και οι στέπες συχνά υποφέ-ρουν από ξηρασίες. Επομένως, για να επιβιώσει κανείς χρειαζόταν επίμονος και συνεχής αγώνας με τα στοιχεία της φύσης. Σ’ αυτόν τον αγώνα μπορούσαν να επιβιώσουν μόνον οι υπομονετικοί, οι πείσμο-νες, οι σβέλτοι άνθρωποι και οι έχοντες πρακτικό μυαλό.

Στην Ρωσία ο χειμώνας είναι μακρύς και η μέρα διαρκεί λίγο. Είναι σημαντικό λοιπόν να μπορεί κανείς να δουλεύει πολύ εντατικά και να φέρνει αποτελέσματα γρήγορα. Γι’ αυτό οι Ρώσοι είναι συνηθισμένοι να αντέχουν στην πίεση.

Στην ψυχοσύνθεση του λαού έχει επιδράσει και το ψυχρό κλίμα. Γιατί για να αντέξει κανείς το κρύο, πρέπει να μάθει να μην ξοδεύει άσκοπα την ενέργειά του. Γι’ αυτό οι Ρώσοι είναι αργοί και ήρεμοι.

Επίσης, σημαντικό ρόλο έπαιξαν και τα γεωπολιτικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος. Η ζωή στα σύνορα, μεταξύ δάσους και στέπας, χωρίς οποιοδήποτε φυσικό μέσο προστασίας (όρη ή θάλασσα), άφησε τα χνάρια της στην γλώσσα, στην μυθολογία και στην κουλ-τούρα του λαού. Αλλωστε, ανά τους αιώνες, η βασική επιδίωξη του Ρώσου ήταν να επιβιώσει στον επόμενο κίνδυνο : πόλεμο, φυσική καταστροφή, κακή σοδειά, πείνα.

Τα δάση έδωσαν στους Ρώσους τα υλικά για να κτίσουν τα σπίτια τους, τους έθρεψαν και τους έντυσαν, τους προστάτευσαν από τους εχθρούς. Ταυτόχρονα όμως, τα δάση φιλοξενούσαν και άγρια θηρία και μέσα από αυτά μπορούσαν να τους επιτεθούν οι εχθροί μια και τα δάση τους πρόσφεραν κάλυψη. To δέος που προκαλεί το δάσος στον Ρώσο καθρεφτίζεται πολύ γλαφυρά στα ρωσικά παραμύθια.

Από την άλλη μεριά, υπήρχε η στέπα, ανοικτή και γι’ αυτό επίφοβη. Η αλήθεια είναι ότι μέσα από την στέπα πολλές φορές έφθασε ο πόλε-μος στην Ρωσία. Όμως, η στέπα ήταν εύφορη, έδινε πλούσια σοδειά και η απεραντοσύνη της συνδέθηκε με το διάπλατο της ψυχής, την απεριόριστη δύναμη της θέλησης, την λαχτάρα για εξερεύνηση και περιπέτεια.

Ταυτόχρονα, αντικρίζοντας την τεράστια απλοχωριά της στέπας, ο Ρώσος ένιωσε μοναξιά και νοσταλγία. Γι’ αυτό και η τάση του στην ονειροπόληση, στην ενατένιση, η απροθυμία για αλλαγή. Όλα έγιναν μέρος της ρωσικής ψυχοσύνθεσης. Οι τεράστιες διαστάσεις της στέπας ήταν η αιτία για την ιδιαίτερη σχέση του Ρώσου με τον χώρο και τον χρόνο.

Μεγάλη αγάπη είχαν οι Ρώσοι και για τα ποτάμια τους, μια και για πολλούς αιώνες η Ρωσία δεν είχε διέξοδο σε θάλασσα και τα ποτά-μια αποτελούσαν το κύριο μέσο επικοινωνίας και συγκοινωνίας. Ήταν οι υδάτινοι, αλλά και παγωμένοι δρόμοι που τους βοηθούσαν στις σχέσεις με τους γείτονές τους, που τους έκαναν φιλοπράγμονες και φιλομαθείς. Κατά μήκος των ποταμών έκτισαν τις πόλεις τους, που σύντομα μετατράπηκαν σε εμπορικά και στρατιωτικά κέντρα. Το εμπόριο στα ποτάμια έθρεψε το επιχειρηματικό πνεύμα και τις συνεταιριστικές δραστηριότητες των Ρώσων.

Τον 9ο-12ο αι. τα ποτάμια έγιναν οι εμπορικοί δρόμοι: ο δρόμος από τους Βάραγκους στους Έλληνες, που οδηγούσε από την Βαλτική στην Μαύρη Θάλασσα δια μέσου των ποταμών της ανατολικής Ευρώπης, ο ανατολικός εμπορικός δρόμος που δια μέσου του Βόλγα έβγαζε στην Κασπία και τις παραπέρα χώρες της ανατολής και ο δυτικός εμπορικός δρόμος που δια μέσου του Δούναβη έφερνε τους Ρώσους σε επαφή με την κεντρική Ευρώπη.

Την αγάπη τους για τα ποτάμια τους οι Ρώσοι την εξέφρασαν στα λαϊκά τους τραγούδια, ονομάζοντας τον Βόλγα – μητερούλα και τον Αμούρ στην Άπω Ανατολή – πατερούλη.

Για τους Ρώσους η φύση είναι ανυπέρβλητη δύναμη. Πολύ ισχυρότε-ρη από αυτήν που αντιπροσωπεύει για τους δυτικούς. Η απεραντο-σύνη της γης, η ένταση των φυσικών φαινομένων, η απουσία συνό-ρων και φυσικών προστατευτικών ορίων άφησαν το αποτύπωμά τους στην ρωσική ψυχή. Καλλιέργησαν την καρτερικότητα και την προσήλωση στην κοινότητα.

Η φύση αποτέλεσε την δύναμη που τροφοδότησε την αίσθηση ελευ-θερίας, τον στοχασμό, την πνευματικότητα και την διαρκή αναζήτηση οριζόντων, χωρίς περιορισμούς, στοιχεία που ενέπνευσαν τον ρωσι-κό λαό και τον οδήγησαν να δημιουργήσει την μοναδική, πανανθρώ-πινη κουλτούρα του.